Tomaten zijn zonder twijfel een favoriet onder moestuiniers! Met slechts één plant kun je kilo’s aan oogst binnenhalen, en niets is beter dan de smaak van een vers geplukte tomaat uit eigen tuin. Ze zijn sappiger, rijker van smaak en gewoonweg veel lekkerder dan hun tegenhangers uit de supermarkt.
Wat het kweken van tomaten extra spannend maakt, is de enorme verscheidenheid aan soorten. Er zijn wel tienduizenden soorten, variërend in grootte, kleur en smaak – van kleine kerstomaten tot gigantische vleestomaten, en van groen tot zelfs zwart. Het mooie is dat je, wanneer je een soort vindt die je bevalt, de zaden kunt oogsten en deze volgend jaar opnieuw kunt zaaien. Zaden kunnen ook worden uitgewisseld met andere tuiniers, waardoor je je collectie uitbreidt en elk jaar nieuwe variëteiten kunt uitproberen.
Maar hoe zorg je ervoor dat je de beste kwaliteit tomatenzaden krijgt? Het geheim zit in fermenteren! Door de zaden te fermenteren, verwijder je het gel-omhulsel dat de kieming vertraagt. Dit eenvoudige proces zorgt ervoor dat je zaden sneller en gemakkelijker zullen ontkiemen in het voorjaar.
Zelfbestuiving
Tomaten zijn zelfbestuivend, wat betekent dat ze vaak zaden produceren die bijna exacte kopieën zijn van de moederplant. Dit maakt tomaten ideaal om zaden van te oogsten, omdat je vrijwel zeker weet wat je kunt verwachten. Kruisbestuiving komt slechts zelden voor, omdat tomatenbloemen zo gebouwd zijn dat insecten meestal geen stuifmeel van andere planten kunnen overbrengen. Toch kan er soms een kruising plaatsvinden, wat kan leiden tot onverwachte en soms verrassend heerlijke resultaten!
Bij F1-hybride tomaten ligt dit iets anders. Deze soorten worden handmatig gekruist op specifieke eigenschappen, die alleen zichtbaar zijn in de eerste generatie. Als je zaden van een F1-hybride oogst, krijg je vaak planten met andere eigenschappen dan de originele plant. Toch kan het leuk zijn om je te laten verrassen door de variëteit die de natuur biedt.
Een tomatenkruising in de praktijk…
Een paar jaar geleden oogstte ik zaden van een Chocolate Cherry tomaat. Een heerlijk ras, waar ik zaadjes van wilde hebben het volgende jaar. En dus, een jaar later, de tomatenplanten waren al goed groot, toen merkte ik dat één van de planten die ik gelabeld had als ‘Chocolate Cherry’ en dus tomaten van ‘kers’-formaat zouden moeten dragen, behoorlijk grote tomaten droeg, bijna zo groot als een tennisbal.
Ik dacht een tijdje dat ik de plant verkeerd had gelabeld, totdat ik een paar weken later zag dat de tomaat roodbruin kleurde. De Chocolate Cherries waren de enige bruine tomaten die ik had, dus dit moest zo’n zaailing zijn, maar dan gekruist met een andere soort. Ik moest wel nog even wachten totdat ik de tomaat kon proeven, maar er was al één groot voordeel merkbaar. De opbrengst zou veel hoger zijn dan wanneer het een cherrytomaat zou zijn geweest. Doordat de tomaten een veel groter formaat hadden en alle trossen telden wel 10 grote tomaten.
Toen ik eindelijk mijn eigen tomatensoort mocht proeven, bleek deze heerlijk! Het had die volle en evenwichtige zoetzure smaak van de ‘moedertomaat’, wat natuurlijk de reden was dat ik de zaden überhaupt oogstte. En ondanks dat deze vrucht veel groter was, was de smaak net zo intens als die van de kleintjes.
Niet elk zaadje van de Chocolate Cherries die ik het jaar ervoor had geoogst, waren kruisingen, de meesten waren gewoon kerstomaatjes. Maar deze ene plant was een aangename verrassing. Van de grote Chocolate ‘cherry’ tomaten heb ik nieuwe zaden geoogst en als aparte soort bewaard. Vier jaar later is deze variëteit nog steeds mijn persoonlijke nummer één, en blijf ik de zaden verder uitselecteren en oogsten. Leuk om uit te delen aan collega-moestuiniers..
Waarom tomatenzaden fermenteren?
In de tomaat zitten de zaden in een soort gel. Bij natuurlijke uitzaaiing zorgt die gel ervoor dat de tomatenzaden niet kiemen alvorens dat het daar de juiste moment voor is. In ons noordelijk klimaat, waar we tomaten binnenshuis voorzaaien, willen we deze wachttijd vermijden (de tijd die nodig is voor de gel om af te breken) en dus zaadjes zonder gel rond, zodat de zaden kiemen van zodra we ze daar de juiste omstandigheden voor geven. Door de zaden te laten fermenteren lost de gel op en kiemen je zaden dus een stuk gemakkelijker dan wanneer je dit niet zou doen.
Uit welke tomaten oogst je zaad?
In de eerste plaats moet je er op letten dat je niet te maken hebt met een F1-hybride. F1-hybriden zijn zodanig gekruist, op bepaalde eigenschappen, en geven deze eigenschappen alleen door aan de eerste generatie, de huidige dus. Gebruik je de vruchten van deze planten om zaden te oogsten dan krijg je wellicht planten met een andere draagkracht en/of tomaten met een andere vorm, kleur en smaak. Je weet dus niet wat je gaat krijgen. (Al kan dat dus soms ook wel leuk zijn)
Heb je een soort gevonden, die geen F1-hybride is, die je zelf eens wil proberen. Dan kies je enkele vruchten die mooi, groot en goed rijp zijn, bij voorkeur van een goeddragende plant. Deze eigenschappen zijn belangrijk omdat die voortkomen uit het DNA van de vrucht. Het DNA dat wordt doorgegeven via het zaad naar de nieuwe planten die je in je tuin zal planten. Zo zal een kleine vrucht van een bepaalde soort waarschijnlijk iets kleinere vruchten geven dan normaal is voor die soort. En zo geven de grotere vruchten een grotere kans op iets grotere vruchten van dezelfde soort. Je kiest dus vruchten die de voor jouw belangrijke eigenschappen bezitten.
Stap-voor-Stap: tomatenzaden fermenteren
Zaadjes uit de tomaat halen: Snijd de tomaat open en verwijder de zaden samen met het gelachtige omhulsel.
Fermenteren: Doe de zaden in een potje en voeg wat water toe. Schrijf de naam van de tomatensoort en de datum op het potje.
Laat het potje eerst even openstaan (dek eventueel af met een gaasje of stukje stof om vliegjes te vermijden). Wanneer de fermentatie op gang is gekomen (dit ruik je), mag je het potje sluiten voor de geur. Doe het elke dag even open om de fementatiegassen eruit te laten.
Schud dagelijks. Dit helpt om het gel-omhulsel los te maken.
Zaden schoonmaken: Na 5 dagen op kamertemperatuur zijn de zaden voldoende gefermenteerd. Giet het mengsel door een fijne zeef en spoel de zaden af onder koud water totdat alle resten van de tomaat en de gel zijn verdwenen.
Drogen: Verspreid de zaden op een koffiefilter of stuk keukenpapier en laat ze enkele dagen drogen. Schrijf de naam van de tomatensoort en de datum op het papier. Zorg dat de zaden voldoende uit elkaar liggen zodat ze goed kunnen drogen.
Bewaren: Zodra de zaden volledig droog zijn, kun je ze van het papier halen en bewaren op een droge, donkere plaats. Voeg een zakje silicagel toe om vocht te absorberen, zodat de zaden langer houdbaar blijven – tot wel 3 jaar.
Tip: Zaadmatjes en -linten
Een handige manier om de zaden te bewaren is door ze op zaadmatjes of zaadlinten te maken. Je kunt het keukenpapier waarop de zaden liggen in reepjes knippen en het volgende voorjaar direct in de grond leggen.
Bewaar dit bericht:
